Marta Borkowska


W części pierwszej przybliżyliśmy zasady nabywania prawa do emerytury. Można w bardzo dużym skrócie powiedzieć, że każda praca jaką wykonujemy na terenie państw zjednoczonej Europy po 2004 r. liczy się nam do emerytury! Tym razem zajmiemy się szczegółami, czyli: co, gdzie, kiedy, ile?

Każdy z nas pracując w państwie należącym do Unii Europejskiej może nabyć prawo do emerytury. Oznacza to, że każdy, posiadając np. tylko obywatelstwo polskie może nabyć prawo do emerytury w Wielkiej Brytanii, Francji czy Czechach. I jeżeli nabędziemy prawo do emerytury w jakimkolwiek państwie należącym do UE, będziemy traktowani przy ustalaniu wysokości tej emerytury jak obywatel tego kraju. I co najważniejsze, prawo to nie zależy od miejsca zamieszkania. Możemy np. mieszkać w Niemczech a nabyć prawo do emerytury w Wielkiej Brytanii. Do ustalenia tego czy nam się emerytura należy za prace w danym kraju, nie jest ważne miejsce zamieszkania ale miejsce wykonywania pracy.

Ważne jest prawo danego państwa

Jeśli chcemy wiedzieć czy w danym kraju już możemy starać się o emeryturę, musimy poznać obowiązujące tam prawo. Aby nabyć prawo do emerytury należy spełnić warunki przewidziane przez ustawodawstwo tego państwa. Przed podjęciem pracy w jakimkolwiek państwie członkowskim warto uzyskać informacje jakie warunki nabywania uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych przewiduje ustawodawstwo wewnętrzne tego państwa.

Czy można dostawać emeryturę w innym kraju?

Pracując w zjednoczonej Europie możemy uzyskać emerytury w kilku państwach. Aby w ogóle nad tym się zastanawiać, należy pamiętać o jednym podstawowym warunku: jest to okres ubezpieczenia lub zamieszkania w danym państwie przez co najmniej 1 rok. Po tym okresie dany organ zajmujący się emeryturami podejmie się ustalenia prawa i wysokości ewentualnej emerytury.
Tak naprawdę, to czy w danym kraju będzie nam przysługiwała emerytura, zależy od przepisów wewnętrznych danego państwa. Czyli tak jak w Polsce możemy przejść na emeryturę po osiągnięciu odpowiedniego wieku i udokumentowaniu tzw. lat składkowych i nieskładkowych. Podobne przepisy ma każdy kraj. I jeśli te warunki spełnimy i pracowaliśmy lub mieszkaliśmy powyżej roku, to możemy starać się o emeryturę w Wielkiej Brytanii. Jeśli spełnimy warunki wymagane do uzyskania emerytury w kilku krajach, po latach pracy możemy otrzymać emeryturę z kilku państw!
Co z przepracowanymi latami?

Jeśli nie nabyliśmy praw do emerytury w kraju, w którym pracowaliśmy, to na szczęście ten czas i zapłacone składki nam nie przepadną i przydadzą się w Polsce. Każdy okres ubezpieczenia w państwie należącym do UE zostanie nam policzony przez ZUS przy ustalaniu prawa do emerytury.
Tak więc jeżeli mężczyzna w Polsce pracował przez 24 lata i 6 miesięcy (w przypadku kobiety byłoby to: 19 lat i 6 miesięcy), oznacza to, że brakuje mu 6 miesięcy do udokumentowania przed polskim ZUS okresów niezbędnych do uzyskania emerytury. Ale pracowaliśmy w Wielkiej Brytanii przez rok. Oczywiście nie daje to nam żadnych praw emerytalnych w Wielkiej Brytanii ale ten rok czasu możemy sobie doliczyć do lat ubezpieczenia w Polsce i w związku z tym możemy nabyć pełne prawo do emerytury w Polsce.

Jaka wysoka emerytura?

Odpowiednia instytucja państwa członkowskiego (czyli w Polsce ZUS) oblicza wysokość emerytury w dwóch etapach: najpierw oblicza się wysokość przysługującej nam emerytury jeśli wszystkie te przepracowane lata i składki ubezpieczeniowe byłyby płacone w państwie i na zasadach prawa tego państwa, w którym o emeryturę się staramy. Potem oblicza się stosunkowo ilość lat przepracowanych i zapłaconego ubezpieczenia w stosunku do okresów ubezpieczenia w innych krajach.

Przykład nr 1 - nie mamy prawa do emerytury w żadnym państwie:

65-letni mężczyzna (ur. przed 1.01.1949 r.) ubiega się o emeryturę i pracował w następujący sposób: w Polsce - 12 lat, w Szwecji - 4 lata, w Wielkiej Brytanii - 9 lat.

W każdym z wymienionych państw członkowskich nasz przykładowy pracownik pracował dłużej niż 1 rok a zatem zainteresowany będzie mógł złożyć wniosek o ustalenie wysokości emerytury w instytucjach w każdym z tych krajów. Niestety, te poszczególne lata pracy nie uprawniają naszego pracownika do emerytury w żadnym z tych państw. I co wtedy? Biorąc pod uwagę wyłącznie polski okres ubezpieczenia (12 lat), mężczyzna ten nie spełnia warunków wymaganych do nabycia prawa do polskiej emerytury. Spełni jednak warunki wymagane do nabycia prawa do niej po uwzględnieniu okresów ubezpieczenia przebytych w Szwecji (4 lat) i w Wielkiej Brytanii (9 lat).

ZUS obliczy wysokość emerytury w następujący sposób:

- w pierwszej kolejności obliczy kwotę teoretyczna - wysokość polskiej emerytury, jaka przysługiwałaby zainteresowanemu, gdyby wszystkie okresy ubezpieczenia (polski, szwedzki, brytyjski) zostały przebyte zgodnie z polskimi przepisami,

- następnie obliczy kwotę rzeczywista – częściową wysokość polskiej emerytury, obliczona z uwzględnieniem proporcji polskich okresów ubezpieczenia w stosunku do sumy okresów ubezpieczenia przebytych w Polsce, Szwecji i w Wielkiej Brytanii.

Przykład nr 2 - mamy prawo do emerytury w jednym z państw członkowskich:

65-letni mężczyzna (ur. przed 1.01.1949 r.) ubiega się o emeryturę a pracował tak: w Polsce - 26 lat, w Wielkiej Brytanii – 6 lat, w Belgii - 3 lata.

W każdym z państw nasz przykładowy pan pracował dłużej niż 1 rok a zatem instytucje: polska, brytyjska i belgijska ustala uprawnienia do emerytury. Biorąc pod uwagę wyłącznie polski okres ubezpieczenia (26 lat), nasz pan spełnia warunki wymagane do nabycia prawa do polskiej emerytury.

Dlatego ZUS obliczy wysokość polskiej emerytury w dwóch wariantach:

wariant I - obliczy wysokość polskiej emerytury z uwzględnieniem wyłącznie polskich okresów ubezpieczenia (emerytura pełna - emerytura krajowa)


wariant II - obliczy wysokość polskiej emerytury z uwzględnieniem łączonych okresów ubezpieczenia przebytych w Polsce, Belgii i w Wielkiej Brytanii, tj. w dwóch etapach:

- w pierwszej kolejności obliczy kwotę teoretyczna - wysokość polskiej emerytury, jaka przysługiwałaby gdyby wszystkie okresy ubezpieczenia (polski, belgijski, brytyjski) zostały przebyte zgodnie z polskimi przepisami

- następnie obliczy kwotę rzeczywista - częściową wysokość polskiej emerytury z uwzględnieniem proporcji polskich okresów ubezpieczenia w stosunku do sumy okresów ubezpieczenia przebytych w Polsce, Belgii i Wielkiej Brytanii.

Następnie porówna kwoty świadczeń ustalone w obydwu wariantach i przyzna emeryturę w korzystniejszej wysokości.